Temel amacı işçinin hakkını korumak ve iş güvencesi oluşturmak olan iş hukuku; işçi hakları, çalışma koşulları, işçi ücretleri, işçi sendikaları ve işveren-işçi ilişkileri ile ilgili konuları inceler. İşçiye sağlanan güvence bağlamında iş hukuku; hem iş sözleşmesinin haksızca ve doğrudan feshinin sınırlarını çizer hem de işverene karşı usulsüz fesih açısından bir nevi caydırıcılık sağlar. Caydırıcılığın yanı sıra işçinin mağduriyetini telafi edici nitelikte olan tazminatlar; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, sendikal tazminat, ayrımcılık tazminatı, iş güvencesi (işe başlatmama) tazminatı olarak sıralanabilir. Örneğin; Kötü Niyet Tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçinin işten çıkarılması durumunda alabileceği bir tazminat türüdür. İşverenin sözleşmeyi feshetmesi halinde işçi tarafından talep edilebilir.
Ayrımcılık Tazminatı ise işverenin çalışanlarına karşı eşit davranma yükümlülüğünü ihlal ettiği durumda söz konusu olur. İş hukukunda Eşit Davranmama Tazminatı olarak da bilinir. Bir ayrımcılık söz konusu ise işçi; aynı pozisyonda olmasına rağmen diğer çalışanlarla eşit haklara sahip değilse, yan haklarını kullanması engelleniyorsa işçi ayrımcılık tazminatı talep edebilir. Gerekli şartlar sağlandığında işveren, işçiye dört aya kadar ücreti tutarında ödeme yapmakla yükümlüdür. Ayrıca işçi, ayrımcılık tazminatından başka yoksun kaldığı diğer haklarını da talep edebilir.
Buna ek olarak, Borçlar Kanunu’na göre hizmet sözleşmesiyle çalışan işçilere yönelik tazminatlar da vardır. Bunları da haksız fesih tazminatı, cezai şart tazminatı, maddi ve manevi tazminat olarak listelemek mümkün.
İşçi Alacakları ve Tazminat Türleri Nelerdir?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında düzenlenen işçi alacakları; işçinin, iş sözleşmesinin sona ermesi akabinde ortaya çıkan bazı alacak ve hakları olarak tanımlar. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesinin hükümlerine göre; eğer işçi haklı nedenle işten çıkarsa, işverenin işçiye tazminat ödemesi gerekir. İşçinin alacaklarının bir kısmı feshe bağlı alacaklardır. Bahsi geçen bu haklar, iş akdinin son bulmasıyla talep edilebilirler.
Feshe bağlı olmayan işçi alacakları da mevcuttur; iş akdi feshedilmese bile, işçinin hak kazandığı zaman işverenden talep edebilecek hak ve alacaklardır. İşçinin, iş güvenliği hükümlerinin kapsamına girebilmesi için; iş yerinde toplam 30 veya daha fazla işçi çalışıyor olması ve işçinin en az altı aydır o iş yerinde çalışıyor olması gerekir. Peki, feshe bağlı olan ve feshe bağlı olmayan işçi alacakları nelerdir?
Feshe Bağlı İşçi Alacakları
İhbar Tazminatı,
Kıdem Tazminatı,
Kötü Niyet Tazminatı,
Yıllık İzin Ücreti Alacağı.
Feshe Bağlı Olmayan İşçi Alacakları
Ücret ve Fazla Mesai Ücreti,
Hafta Tatili Ücret Alacağı,
Ulusal Bayram ve Genel Tatili Ücret Alacağı.
İşçinin Talep Edebileceği Alacak Türleri Nelerdir?
İşverenin ilgili kanunda yer alan haklı ve/veya geçerli bir neden olmadan iş sözleşmesini feshetmesi durumunda işçinin, bazı alacak ve tazminatlara hakkı doğar. İşverenler bu alacakları ödemekle mükelleftir. Ayrıca işverenler; İş Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca “Eşit Davranma İlkesi”ne uymak zorundadır. İşverenin bu ilkeye aykırı davranması durumunda, işçinin tazminat hakkı doğacaktır. Bu bağlamda; işçinin, işverenden talep edebileceği ücret alacakları nelerdir? İşçinin, işverenden talep edebileceği tazminat alacakları nelerdir?
İşçinin, İşverenden Talep Edebileceği Ücret Alacakları
Temel Mesai Ücreti ve Fazla Mesai Ücreti,
Hafta Tatili Ücreti,
Ulusal Bayram ve Genel Tatili Ücreti,
Yıllık İzin Ücreti,
Diğer Alınan Ücretler (Örneğin; İkramiye, Prim, Çocuk Yardımı vb.),
İşe İade Davası Kaynaklı Boşta Geçen Sürelere İlişkin Ücretler.
İşçinin, İşverenden Talep Edebileceği Tazminat Alacakları
İhbar Tazminatı,
Kıdem Tazminatı,
Sendikal Tazminat,
Eşit Davranma Tazminatı,
İşe İade Kaynaklı İşe Başlatmama Tazminatı.
İş Kazası & Meslek Hastalığı Tazminatı.
