Bir çocukla birlikte bir anne de doğar diye bir söz vardır. Elbette biz bunu; bir çocukla birlikte bir ebeveyn de doğar diye kabul edelim. Henüz bebek sahibi olmuş endişeli ve şaşkın anne, babalar için yasal hakların anlaşılması için bir rehber hazırladık. Elbette evlat edinen ebeveynleri de unutmadık. Yazının takibinin kolay olması açısından da; doğum öncesi hazırlık, doğum izni ve doğum izni sonrası olarak üç bölüme ayırmayı tercih ettik. Yazının ilk bölümünde doğum öncesi ve doğum izni hususları ele alınacaktır. İkinci bölümde ise doğum sonrası işlenecektir. Bu nedenle ikinci bölüm için takipte kalınız. Evladiyelik bir yazı olması umut edilir. Hazırsanız buyrunuz başlayalım.
Doğum Öncesi – Doğuma Hazırlık
● Öncelikle ilk ilkemiz işverenin, işin niteliğine ilişkin zorunlu sebepler olmadıkça bir çalışana, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylıolarak hiçbir şekilde ayrımcılık yapamayacağıdır. Ayrımcılık durumunda ne olur, ayrımcılık tazminatı nedir bu gibi hususları başkaca bir yazıda ele ayrıca alıyor oluruz.
● Çalışan, gebelik kalması halinde işverenini bilgilendirmelidir.
● İşveren ise, gebe veya emziren çalışanın sağlık ve güvenliği için tehlikeli sayılan kimyasal, fiziksel, biyolojik etkenler ve çalışma süreçlerinin çalışanlar üzerindeki etkilerini dikkatle değerlendirir. Bu değerlendirme sonucuna göre yönetmelik ile belirtilen önlemleri almalıdır. Üstelik bu değerlendirmede yalnızca işyerinin fiziki şartları değil aynı zamanda çalışanı etkileyen psikososyal faktörler de dikkate alınmalıdır.
● Bu değerlendirmenin sonuçları ile sağlık ve güvenlik amacıyla alınması gereken önlemler hakkında çalışan bilgilendirilir.
● Değerlendirme sonuçlarına göre gebe veya emziren çalışan için sağlık ve güvenlik riski veya çalışanın gebeliği veya emzirmesi üzerinde bir etki ortaya çıkması halinde işveren, ilgili çalışanın çalışma koşullarını ve/veya çalışma saatlerini, çalışanın bu risklere maruz kalmasını önleyecek bir biçimde geçici olarak değiştirmekle
yükümlüdür.
● Çalışma koşullarının ve/veya çalışma saatlerinin uyarlanması mümkün değilse, işveren ilgili çalışanı başka bir işe aktarmak için gerekli önlemleri de almalıdır.
● Sağlık raporu ile gerekli görüldüğü takdirde gebe çalışan, sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu durumda çalışanın ücretinde bir kesinti yapılamaz. Başka bir işe aktarılması mümkün değilse, çalışanın sağlık ve güvenliğinin korunması için gerekli süre içinde, isteği halinde çalışanın ücretsiz izinli sayılması sağlanabilir. Bu süreler, yıllık ücretli izin hakkının hesaplanmasına dikkate alınmayacaktır.
● Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.
● Gebe çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.
● Gebe çalışan, hamilelik süresince, periyodik kontrolleri için ücretli izin alma hakkına sahiptir.
Doğum İznine Ayrılış
● Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre daha eklenir.
● Sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.
● Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır.
● Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır.
● Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kişiye çocuğun teslim alındığı tarihten itibaren sekiz hafta ücretli izin kullandırılır. Bu izin eşlerden sadece biri tarafından kullanılabilecektir.
● Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılmalıdır. Bu durumda işçinin ücretinde herhangi bir eksiltme yapılamaz.
● İsteği halinde kadın işçiye, onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir.
Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kişiye de verilir ancak çocuğu evlat edinen bir çift ise yine yalnızca eşlerden birine verilir. Bu süre de yıllık ücretli izin hakkının hesaplanmasına dikkate alınmamaktadır.
